Ο Δον Κιχώτης έγινε 400 ετών


Οι επέτειοι μας δίνουν την ευκαιρία να θυμηθούμε γεγονότα, πρόσωπα, δημιουργίες και να προβληματιστούμε, ή και να παραδειγματιστούμε. Φέτος συμπληρώθηκαν 400 χρόνια από την έκδοση του Β΄ Μέρους του «Δον Κιχώτη», ενός βαθύτατα πνευματικού και πολιτικού έργου, που είναι από τα σημαντικότερα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Το έγραψε ο Μιγκέλ Θερβάντες Σααβέδρα (1547-1616), που συμμετέσχε στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571) και τραυματίστηκε σοβαρά στο αριστερό του χέρι.

Ο μεγάλος ισπανός συγγραφέας έζησε στην Ισπανία σε μια περίοδο κατά την οποία η πολιτική και η θρησκευτική ηγεσία είχαν επιβάλλει ολοκληρωτικό και ρατσιστικό σύστημα εξουσίας, με αστυνόμευση της σκέψης και εξόντωση όσων δεν ήσαν «πιστοί στο Βατικανό» και δεν είχαν «καθαρό ισπανικό αίμα». Στην απάνθρωπη αυτή κοινωνία ο μεγαλοφυής Θερβάντες πέτυχε να γράψει ένα αριστούργημα, χωρίς να παραπεμφθεί, στην Ιερά Εξέταση, που τότε έκανε θραύση στην Ισπανία, και χωρίς ο «Δον Κιχώτης» να τεθεί στον index, στον κατάλογο δηλαδή των απαγορευμένων βιβλίων.

Η παγκόσμια επιτυχία του μυθιστορήματός του, σε συνδυασμό με την αποφυγή της πολιτικής ή θρησκευτικής δίωξής του οφείλεται στην μεγαλοφυή αλληγορία που χρησιμοποίησε για να πει τις αλήθειες της σκληρής πραγματικότητας που ζούσε η ισπανική κοινωνία. Γράφει σχετικά ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος στην «Ιστορία του Ευρωπαϊκού Πνεύματος»:

«Στα χείλη του Δον Κιχώτη, δηλαδή ενός τρελλού που είναι σοφώτερος απ’ όλους τους γνωστικούς, καθώς και σ’ αυτά ακόμα τα χείλη του Σάντσο που, αν και αγράμματος, στενοκέφαλος, πρακτικός και πρωτόγονα γνωστικός, γίνεται πού και πού τρελλός –και σημαντικός- σαν τον αφέντη του…Πλήθος προβλήματα – ηθικά, πολιτικά, αισθητικά, σχετικά με την πολιτική τέχνη, και άλλα – αντιμετωπίζονται, στις σελίδες του “Δον Κιχώτη”, με μεγάλη διαύγεια, με τη δύναμη ενός πολύ ελεύθερους πνεύματος. Ο Θερβάντες είναι, ίσως, το πιο ελεύθερο πνεύμα απ’ όλα όσα είχε γεννήσει ως τότε η χριστιανική Ευρώπη».

Ο σπουδαίος έλληνας διανοούμενος και πολιτικός επισημαίνει το γεγονός ότι ο Θερβάντες έμεινε σε όλη του τη ζωή ένας πιστός χριστιανός και ταυτόχρονα ένα ελεύθερο πνεύμα, που είχε απαλλαγεί μεν από τις προλήψεις και τα όσα βάρβαρα εφάρμοζαν οι Λατίνοι στη χώρα του, αλλά χωρίς να οδηγηθεί  στην άρνηση της πίστης του, όπως λίγες δεκαετίες νωρίτερα είχε συμβεί με τον Λούθηρο και χωρίς να οδηγηθεί στο κοινωνικό βόλεμα του συγχρόνου του (πέθαναν το 1616 με διαφορά λίγων μηνών) Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Παρέμεινε ένας χριστιανός μακριά από τις αλλοιώσεις που είχαν επιφέρει στην πίστη του οι εκπρόσωποι του Πάπα στην Ισπανία.

Ο μεγάλος Ντοστογιέφσκι έγραψε στο περιοδικό του «Ημερολόγιο ενός συγγραφέα» και στο τεύχος του Σεπτεμβρίου του 1877 μερικές θαυμάσιες σελίδες για τον «Δον Κιχώτη» του Θερβάντες. Μεταξύ των άλλων και τα ακόλουθα:

«Τι καλά που θάταν αν η νεολαία μας μάθαινε σε βάθος τέτοια μεγάλα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Δεν ξέρω τι της διδάσκουν τώρα στο μάθημα της Λογοτεχνίας, μα η γνωριμία με αυτό το πιο μεγάλο και το πιο λυπηρό από όλα τα βιβλία που δημιούργησε το ανθρώπινο πνεύμα, θα ανύψωνε αναμφίβολα την ψυχή του νέου με τη μεγάλη ιδέα που περιέχει, θα ξυπνούσε μέσα στην καρδιά του μεγάλα ερωτήματα και θα αποσπούσε το πνεύμα του από τη λατρεία του ανόητου ιδεώδους της μετριότητας, θα τον αποσπούσε από την αυτάρεσκη οίηση και από την τετριμμένη ορθοφροσύνη. Ο άνθρωπος δεν θα ξεχάσει να κουβαλήσει μαζί του στη Δευτέρα Παρουσία αυτό το πιο λυπηρό από όλα τα βιβλία…Θα του θυμίζει ότι η πιο μεγάλη ομορφιά του ανθρώπου, η καθαρότητά του, η αγνότητα, η καλοσύνη, η πραότητα, η γενναιότητα και αυτή ακόμη η μεγάλη του διάνοια, δεν βοηθάνε συχνά (και δυστυχώς πολύ συχνά) σε τίποτε, παρέρχονται χωρίς να βοηθήσουν διόλου την ανθρωπότητα και προκαλούν  μάλιστα τον εμπαιγμό των ανθρώπων, μόνο και μόνο γιατί από τον άνθρωπο που είναι προικισμένος με όλα αυτά τα πιο ευγενικά και πιο πλούσια χαρίσματα, λείπει ένα τελευταίο χάρισμα το π ν ε ύ μ α, που με αυτό μονάχα μπορεί να δαμάσει τον πλούτο όλων αυτών των χαρισμάτων, κατευθύνοντας όλη τη δύναμή του για το καλό της ανθρωπότητας σε ένα δρόμο πραγματικό και όχι φανταστικό και τρελό…».

Ο «Δον Κιχώτης» είναι πολυσέλιδο μυθιστόρημα. Αξίζει όμως να διαβαστεί από όλους μας και όποιοι το έχουν διαβάσει να το ξαναδιαβάσουν, εισχωρώντας στα μηνύματα του Θερβάντες, που καλύπτονται από την αλληγορία.-

Γιώργος Ν. Παπαθανασόπουλος

Τα σχόλια έχουν κλείσει.