Ο Ουμπέρτο Έκο και τα ΜΜΕ


Ο Ουμπέρτο Έκο (1932 – 19/2/1986) δεν ήταν μόνο  σημαντικός ιταλός σημειολόγος, καθηγητής του πανεπιστημίου της Μπολόνια στη Σημειωτική και πετυχημένος συγγραφέας. Ήταν επίσης αξιόλογος αρθρογράφος στην εφημερίδα «Ρεπούμπλικα» και στο περιοδικό «Εσπρέσο».

Θεωρείται αριστερός διανοούμενος. Ο ίδιος ουδέποτε εντάχθηκε σε Κόμμα, γιατί ήθελε να έχει την ελευθερία της άποψης του. Μπορεί να ήταν έντονα κριτικός προς τον Μπερλουσκόνι και προς το Βατικανό, αλλά δεν δίστασε να είναι κριτικός και προς την Αριστερά.

Ως άνθρωπος της επικοινωνίας είχε εκ των έσω μελετήσει την επιρροή των ΜΜΕ στη λαϊκή κουλτούρα. Ήδη από το 1967 είχε τονίσει πως «μια χώρα ανήκει σ’ αυτόν που ελέγχει τα μέσα ενημέρωσης». Προφανώς η κυβέρνηση γνωρίζει την αλήθεια αυτή και μεθοδεύει ακριβώς αυτόν τον έλεγχο των ΜΜΕ: πρώτα των τηλεοπτικών, μετά των ραδιοφωνικών και ύστερα του διαδικτύου. Στα ιδιωτικά ΜΜΕ κάθε λογικός άνθρωπος της επικοινωνίας συμφωνεί ότι χρειάζεται να επιβληθεί μια τάξη και να υπάρχουν ξεκάθαροι κανόνες λειτουργίας τους. Άλλο αυτό και άλλο ο περιορισμός της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών και των πληροφοριών.

Στο τελευταίο του βιβλίο «Φύλλο μηδέν» (Εκδόθηκε στα ελληνικά από τις εκδ. «Ψυχογιός» το 2015) ο Έκο περιγράφει τις μεθοδεύσεις που χρησιμοποιεί ο κίτρινος Τύπος για να εξοντώσει ή να εκβιάσει αντιπάλους του και να προωθήσει συμφέροντα. Για το βιβλίο του έδωσε πέρυσι συνέντευξη στο γαλλικό περιοδικό «Le Point» (7/5/2015). Σ’ αυτήν και στο ερώτημα τι τον ανησυχεί στη σύγχρονη Ευρώπη απάντησε: « Ω, για μένα δεν με ενοχλεί τίποτε! Είμαι 83 ετών ( Σημ. Ήδη έπασχε από τον καρκίνο), μπορεί σύντομα να εγκαταλείψω αυτόν τον κόσμο, αλλά είμαι ανήσυχος για τα εγγόνια μου. Θα ζήσουν με μια συνεχή ανησυχία και ανασφάλεια σε ένα κόσμο κυριευμένο από την τρομοκρατία. Επίσης θα ζήσουν σε ένα κόσμο που θα είναι χωρίς μνήμη. Αυτή η νέα γενιά που ζει υπό την επήρεια του ιντερνέτ δεν γνωρίζει παρά μόνο το παρόν και θα έχει σημαντική δυσχέρεια να μάθει αυτά που συνέβησαν στο παρελθόν, πριν από τη γέννησή του…Ζούμε στην εποχή της απαιδευσίας, που δεν είναι τίποτε άλλο από μια συνέπεια του φαινομένου που θα μπορούσαμε να το αποκαλέσουμε <ισοπέδωση του παρόντος>. Ένας νέος άνθρωπος, που δια μέσου του ιντερνέτ έρχεται σε επαφή με πληροφορίες του παρελθόντος, δεν έχει τη δυνατότητα να τις αποκωδικοποιήσει. Και είναι σημαντικό να γνωρίζει τα λάθη που συνέβησαν στο παρελθόν για να οικοδομήσει σωστά το παρόν του».

Ο Έκο είναι κριτικός προς όσους θέλουν να χειραγωγήσουν τα ΜΜΕ,  είτε είναι η κρατική εξουσία είτε επιχειρηματίες. Στο απολυταρχικό φαινόμενο επικοινωνίας αποδίδει πάντως ευθύνες και στους πολίτες και κυρίως σε όσους δεν έχουν πολιτική κουλτούρα και κριτική ικανότητα, να διακρίνουν την προπαγάνδα από την αλήθεια.-

Γιώργος Ν. Παπαθανασόπουλος

Τα σχόλια έχουν κλείσει.